Olej kokosowy – zdrowy czy nie?

W ostatnich latach wystąpiła prawdziwa „gorączka oleju kokosowego”. Przez wiele osób został uznany najlepszym dostępnym na rynku tłuszczem, nadającym się do smażenia, stosowania jako dodatek, spożywania na zimno. Miał mieć niesamowicie dobry wpływ na organizm, być źródłem wielu witamin, wykazywać działanie bakteriobójcze – jednym słowem chronić od wszystkiego co złe, a to wszystko bez żadnych wad.

Zapewne niewiele brakowało, a niektórzy fani oleju zaczęliby mówić o kolejnych, wymyślonych zaletach oleju i na chwilę mógłby nawet stać się dobrym źródłem białka (którym oczywiście nie jest, nawiązujemy tu do Biologicznej Bzdury Roku 2017, miejsce drugie: link tutaj). Moda jednak przeminęła, a sam olej kokosowy nie cieszy się już taką popularnością. Mimo to, część sportowców, jak i osób nieaktywnych fizycznie ciągle go spożywa. Jak to jest z nim w rzeczywistości? Jest zdrowy czy jednak nie?

Trochę chemii

Główną częścią składową wszystkich olejów są trójglicerydy – jedna cząsteczka glicerolu i trzy kwasów tłuszczowych: nasyconych (NKT), jednonienasyconych (JNKT) lub wielonienasyconych (WNKT). W zależności od tego jakie kwasy tłuszczowe budują dany olej, kształtują się jego cechy fizykochemiczne i metabolizm w organizmie. Kwasy nasycone to ciała stałe w temperaturze pokojowej, jednonienasycone płynne, wielonienasycone zachowują płynną konsystencję nawet w niskich temperaturach. NKT wchodzące w skład oleju kokosowego powodują, że wątroba produkuje więcej lipoprotein LDL (tzw. „złego cholesterolu”) co zwiększa ryzyko miażdżycy

Olej kokosowy – zbawienne średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe?

W dużym skrócie, długość łańcucha węglowego kwasów tłuszczowych wpływa na sposób metabolizowania tłuszczu. Kwasy średniołańcuchowe, występujące w znanym oleju MCT wykazują się ciekawymi właściwościami: wchłaniają się bezpośrednio przez żyłę wrotną. Oznacza to, że do ich trawienia nie jest wykorzystywana żółć i lipaza trzustkowa, a sam przebieg tego procesu jest szybki, przez co ten rodzaj kwasów tłuszczowych znalazł wiele zastosowań.

Krótkołańcuchowe – do 6 atomów węgla w łańcuchu (< C6)
Średniołańcuchowe – od 8 do 10 atomów węgla w łańcuchu (C8 – C10)
Długołańcuchowe – od 12 atomów węgla w łańcuchu (> C12)

Cały problem polega na tym, że kwas laurynowy został uznany przez zwolenników oleju kokosowego za średniołańcuchowy i tak też rozpropagowany. Można się sprzeczać o definicje, jednak fakty są takie, że tylko 25% kwasu laurynowego wchłania się tak jak kwasy średniołańcuchowe, natomiast reszta jest trawiona „tradycyjnie” i wchłania się pod postacią chylomikronów.

Wpływ na cholesterol, choroby

Olej kokosowy podnosi poziom cholesterolu LDL. Oznacza to, że spożywany w większych ilościach zwiększa ryzyko zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe. Co prawda w mniejszym stopniu niż np. masło, jednak nadal nie należy go jeść zbyt dużo. W badaniach in vitro odnotowano korzystne działanie przeciwko patogenom: wirusom, bakteriom, grzybom. Nie udowodniono jednak takiego działania u ludzi. Czy rzeczywiście działa? Póki co nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

Smażenie

Jedną z najczęściej wymienianych zalet oleju kokosowego jest jego nadzwyczajna przydatność w smażeniu. Przez niektórych ludzi uznany jest za najlepszy rodzaj tłuszczu do tego rodzaju obróbki termicznej. Charakteryzuje się stabilnością (dzięki zawartości NKT), wysokim punktem dymienia (200°C), nie zawiera także cholesterolu utleniającego się podczas smażenia. Nie jest jednak jedynym nadającym się do smażenia tłuszczem – przykładowo oliwa z oliwek wykazuje podobną stabilność i punkt dymienia.

Jeść czy nie?

Z pewnością nie należy przesadzać. Olej kokosowy nie jest tak wspaniałym produktem, jak niektórzy próbują go promować. Nie jest receptą na zdrowe życie, a czasami przeciwnie – może zaszkodzić. Należy więc zachować rozwagę, w szczególności gdy znajdujemy się w grupie ryzyka zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe. Z drugiej strony niewielkie ilości oleju kokosowego nie zrobią krzywdy osobie, która ma niski cholesterol i ogólnie zdrowo się odżywia.

 

Opracowane na podstawie tekstu „Jak to się stało, że olej kokosowy już nie jest zdrowy?” autorstwa Damiana Parola: https://www.damianparol.com/olej-kokosowy/

Źródła:

  1. Goldstein JL, Brown MS, Abifadel M, i in. A century of cholesterol and coronaries: from plaques to genes to statins. Cell. 2015;161(1):161–172. doi:10.1016/j.cell.2015.01.036.
  2. Eyres L, Eyres MF, Chisholm A, Brown RC. Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans. Nutr Rev. marzec 2016. doi:10.1093/nutrit/nuw002.
  3. Marten B, Pfeuffer M, Schrezenmeir J. Medium-chain triglycerides. Int Dairy J. 2006;16(11):1374–1382. doi:10.1016/j.idairyj.2006.06.015.
  4. Mumme K, Stonehouse W. Effects of medium-chain triglycerides on weight loss and body composition: A meta-analysis of randomized controlled trials. J Acad Nutr Diet. 2015;115(2):249–263. doi:10.1016/j.jand.2014.10.022.
  5. Swift LL, Hill JO, Peters JC, Greene HL. Medium-chain fatty acids: evidence for incorporation into chylomicron triglycerides in humans. Am J Clin Nutr. 1990;52(5):834–836. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2239759.
  6. Denke MA, Grundy SM. Comparison of effects of lauric acid and palmitic acid on plasma lipids and lipoproteins. Am J Clin Nutr. 1992;56(5):895–898. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1415008. Udostępniono październik 20, 2017.
  7. Lockyer S, Stanner S. Coconut oil – a nutty idea? Nutr Bull. 2016;41(1):42–54. doi:10.1111/nbu.12188.
  8. Assunção ML, Ferreira HS, Dos Santos AF, Cabral CR, Florêncio TMMT. Effects of dietary coconut oil on the biochemical and anthropometric profiles of women presenting abdominal obesity. Lipids. 2009;44(7):593–601. doi:10.1007/s11745-009-3306-6.
  9. Liau KM, Lee YY, Chen CK, Rasool AHG. An Open-Label Pilot Study to Assess the Efficacy and Safety of Virgin Coconut Oil in Reducing Visceral Adiposity. ISRN Pharmacol. 2011;2011:1–7. doi:10.5402/2011/949686.
  10. Cardoso DA, B Moreira AS, M de Oliveira GM, Raggio Luiz R, Rosa G, Bello Moreira A. A coconut extra virgin oil-rich diet increases HDL cholesterol and decreases waist circumference and body mass in coronary artery disease patients. Nutr Hosp. 2015;32(5):2144–2152. doi:10.3305/nh.2015.32.5.9642.
  11. Catapano AL, Graham I, De Backer G, i in. Wytyczne ESC / EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku. Kardiol Pol. 2016;74(11):1234–1318. doi:10.5603/KP.2016.0157.
  12. Parry J. Pacific islanders pay heavy price for abandoning traditional diet. Bull World Health Organ. 2010;88(7):484–485. doi:10.2471/BLT.10.010710.
  13. Cox C, Mann J, Sutherland W, Chisholm A, Skeaff M. Effects of coconut oil, butter, and safflower oil on lipids and lipoproteins in persons with moderately elevated cholesterol levels. J Lipid Res. 1995;36(8):1787–1795. doi:10.1016/0021-9150(94)93598-X.
  14. Cox C, Sutherland W, Mann J, de Jong S, Chisholm A, Skeaff M. Effects of dietary coconut oil, butter and safflower oil on plasma lipids, lipoproteins and lathosterol levels. Eur J Clin Nutr. 1998;52(9):650–654. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9756121. Udostępniono grudzień 5, 2014.
  15. Sacks FM, Lichtenstein AH, Wu JHY, i in. Dietary fats and cardiovascular disease: A presidential advisory from the American Heart Association. Circulation. 2017;136(3):e1–e23. doi:10.1161/CIR.0000000000000510.
  16. Galvano F, La Fauci L, Graziani G, i in. Phenolic compounds and antioxidant activity of Italian extra virgin olive oil Monti Iblei. J Med Food. 2007;10(4):650–656. doi:10.1089/jmf.2007.409.
  17. Neveu V, Perez-Jimenez J, Vos F, i in. Phenol-Explorer: an online comprehensive database on polyphenol contents in foods. Database. 2010;2010:bap024-bap024. doi:10.1093/database/bap024.
  18. Casal S, Malheiro R, Sendas A, Oliveira BPP, Pereira JA. Olive oil stability under deep-frying conditions. Food Chem Toxicol. 2010;48(10):2972–2979. doi:10.1016/j.fct.2010.07.036.
  19. Ottum MS, Mistry AM. Advanced glycation end-products: modifiable environmental factors profoundly mediate insulin resistance. J Clin Biochem Nutr. 2015;57(1):1–12. doi:10.3164/jcbn.15-3.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *